Ղազախստանի մայրաքաղաք Նուր-Սուլթանում տեղի ունեցող ԵՏՄ հոբելյանական Վեհաժողովի շրջանակում Ղազախստան ժամանած Հայաստանի վարչապետ Փաշինյանը հանդիպել է այդ երկրի նախկին նախագահ, այժմ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար եւ «ազգի հայր» Նուրսուլթան Նազարբաեւին:
Հանդիպման ընթացքում Նազարբաեւը Փաշինյանի հետ խոսել է իր հեռանալու, հայ-ղազախական հարաբերության մասին, բավականին հետաքրքիր տողատակով ու տոնայնությամբ: Հայաստանի եւ Ղազախստանի միջեւ երբեւէ որեւէ խնդիր չի եղել, ունեցել ենք լավ հարաբերություն, հայկական սփյուռքը կամուրջ է եղել երկու երկրների միջեւ, Փաշինյանին ասել է Ղազախստանի նախագահը, կարծես թե արդարանալով հինգ տարի առաջ մայիսի 29-ին Հայաստանի հանդեպ գործած մեղքի կամ պարզապես անպարկեշտության համար:
Խոսքը այն պատմական Վեհաժողովի մասն է, որտեղ հիմնադրվում էր ԵՏՄ-ն: Այդ ժամանակ՝ դեռեւս Աստանայում, Նազարբաեւը Վեհաժողովի ընթացքում հանկարծ հանեց մի նամակ՝ Ալիեւից, ասելով, որ Ադրբեջանի նախագահը խնդրել է չշտապել Հայաստանի անդամակցության հարցում: Այդպես Հայաստանը զրկվեց ԵՏՄ Հիմնադիր անդամ լինելու հնարավորությունից: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ բավական նուրբ ակնարկ է արել նաեւ Հայաստանի վարչապետը, Նազարբաեւի հետ հանդիպմանը: Փաշինյանը խոսելով եվրասիական կառույցներին Հայաստանի անդամության մասին, շեշտել է, որ Հայաստանը ՀԱՊԿ հիմնադիր անդամ է՝ մի կողմից թերեւս Նազարբաեւին հիշեցնելով ՀԱՊԿ-ում ներկայում ստեղծված վիճակն ու Հայաստանի հարցադրումները, մյուս կողմից՝ ԵՏՄ հիմնադիր անդամ լինելու հնարավորությունից Հայաստանին զրկելու «հավաքական» գործընթացը, որում Ադրբեջանի գործածությամբ իր դերն ունեցել է «հիմնադիր եռյակը»՝ Ռուսաստան, Ղազախստան, Բելառուս:
Այդ ֆոնին հատկանշական է հնչում Նազարբաեւի հայտարարությունը, որ Հայաստանի եւ Ղազախստանի միջեւ չի եղել որեւէ խնդիր, կարծես ակնարկելով, որ այդ ինքը չէր՝ հինգ տարի առաջ Աստանայում: Իսկ ո՞վ էր ընթերցում Ալիեւի նամակը, եթե չկար խնդիր Հայաստանի եւ Ղազախստանի միջեւ: Իսկ ո՞վ էր մի քանի տարի անց՝ ապրիլյան քառօրյայից մեկ-երկու օր հետո առաջարկում Երեւանում չանել ԵՏՄ վարչապետների պլանավորված հավաքը, որպեսզի Բաքուն «սխալ» չհասկանա:
Եթե դա Ղազախստանը չէր, ապա ո՞վ էր: Հարցրե՞լ է Նիկոլ Փաշինյանն այդ մասին Նազարբաեւին, մինչեւ օրինակ նրան ԵՏՄ Բարձրագույն խորհրդի նախագահի պաշտոնում հավանության արժանացնելը:
Թե՞ Նազարբաեւը չի սպասել հարցերի եւ արդարացել է, այդ հավանությունը ստանալու համար:
Արդյոք Ղազախստանի նախագահն ակնարկում է, որ Ղազախստանը պարզապես իր բաժին շահն է սպասարկել այն իրավիճակում, որ եվրասիական հարթությունում ձեւավորվել էր այդ շրջափուլում Ռուսաստանի ակնհայտ հակահայկական քաղաքականության հետեւանքով, որն իրականացվում էր ռուս-թուրքական եւ ռուս-ադբեջանական ինտենսիվ ռազմա-քաղաքական եւ ռազմա-տեխնիկական գործակցությամբ:
Այդ իմաստով, ի դեպ, հատկանշական էր հինգ տարի առաջ Աստանայում Սերժ Սարգսյանի լռությունը, երբ գզրոցից հանում էին Ալիեւի նամակը: Մի քանի օր անց Հայաստանում միայն Սարգսյանը հայտարարեց, որ տհաճ էր: Արդյոք իր լռությամբ Սարգսյանն իր հերթին «նվաստացումը» չէր տեղափոխում Մոսկվայի՝ Պուտինի վրա: Այդ մասին առիթ ունեցել եմ գրելու դեռեւս հինգ տարի առաջ, տաք հետքով՝ Ինչու է Մոսկվան զայրացել Հայաստանի վրա:
Հինգ տարի անց Նուր-Սուլթանում Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպմանը Նազարբաեւը կարծես թե հաստատում է իրադարձությունների զարգացման այդ խորքային տրամաբանությունը: «Դուք գիտեք, որ ես, խորը մտածելով, ընդունեցի այդ որոշումը: Երբ կհասնեք իմ փորձին և տարիքին, ավելի լավ կհասկանաք ինձ: Հունիսի 20-ին կլրանար իմ՝ Ղազախստանի ղեկավար լինելու երեսուն տարին: Այն ժամանակ դեռ Խորհրդային Միությունն էր», Փաշինյանի հետ զրույցում ասել է Նազարբաեւը, խոսելով երկրի նախագահի պաշտոնից հեռանալու իր որոշման մասին:
Ղազախստանի նախագահը փաստացի խոսում է այն մասին, որ իր հեռանալով հեռանում է «Խորհրդային» այն «էպոխան», որի արտացոլողն է եղել դեռեւս 1989 թվականից Ղազախստանը ղեկավարած այդ գործիչը: Արդյոք նրա խոսքում կա ակնարկ Պուտինի մասին, արդյոք Նազարբաեւն ակնարկում է, որ այդ տարիքին ու փորձին հասած Պուտինն էլ պետք է օրինակ վերցնի իրենից եւ հեռանա, խորհրդային «էպոխայի» վերականգնման մասին երազելու կամ մտածելու փոխարեն: Եվ արդյոք Նազարբաեւը այդ թեմայով անկեղծանալով Նիկոլ Փաշինյանի առջեւ, ակնարկում է, որ նա ունի եվրասիական գոտում խորհրդային էպոխայի վերականգնման կործանարար փորձը կանխելու քաղաքական ներուժ ու կամք՝ որպես Հայաստանի լեգիտիմ առաջնորդ: Ի վերջո, Նազարբաեւը լավ է պատկերացնում, որ խորհրդային էպոխայի վերականգնումը կլինի հետխորհրդային պետությունների վերջը, այդ թվում Ղազախստան պետության, որը ԽՍՀՄ փլուզումից հետո այդքան հակասականորեն, բայց գրեթե զրոյից կերտել է Նազարբաեւը:
Փաստացի, նա դիմում է Հայաստանի օգնությանը: Հայաստանի, որը թավշյա հեղափոխությամբ գործնականում էապես փոխել է եվրասիական գոտու տրամաբանությունը, ներկայում հանդիպելով ռուսական մի շարք շրջանակների խորքային դիմադրության, որոնք ազդեցություն ունեն Կրեմլի քաղաքական որոշումների վրա:
Կօգնի՞ Նազարբաեւը իր հերթին՝ ԵՏՄ «պատվավոր նախագահի պաշտոնում», քավելով իր մեղքը հայկական պետականության հանդեպ, ապավինելով, որ Հայաստանը իր հեղափոխությամբ կփրկի Նազարբաեւի կերտած ղազախական պետականությունը: Պատրա՞ստ է Նազարբաեւը պատռել Ալիեւի նամակները, թե նա ընդամենը փորձում է Հայաստանի վարչապետի «գլուխը տանել»:
